Stroje dawnej Rzeczpospolitej

Dziś oddajemy w ręce Drogiemu Czytelnikowi wyjątkowy zbiór ilustracji Jana Nepomucena Lewickiego, powstałych przed około 175 laty. To niepowtarzalna okazja, by przyjrzeć się dawnym strojom i odkryć ich bogactwo oraz różnorodność. Nie sposób szczegółowo opisać wszystkich przedstawionych ubiorów, dlatego niniejszy tekst pełni rolę przewodnika, skupiając się na formach najciekawszych i szczególnie istotnych dla kultury polskiej.

Na wstępie warto zwrócić uwagę na cechy wspólne wielu strojów chłopskich. W pierwszej połowie XIX wieku dominowały tzw. samodziały, czyli tkaniny wytwarzane ręcznie w gospodarstwach domowych. Podstawowymi surowcami były len i wełna, a wybór między nimi zależał od pory roku, rodzaju wykonywanej pracy oraz warunków regionalnych.

W terenach górskich, gdzie powszechna była hodowla owiec, a klimat surowszy i bardziej wymagający, częściej sięgano po wełnę – trwałą i dobrze chroniącą przed chłodem. Z kolei na podmokłych obszarach Polesia łatwiej dostępny był len, który dodatkowo szybko schnął i dobrze sprawdzał się w codziennym użytkowaniu. Len stanowił również podstawowy materiał na bieliznę i lekką odzież letnią, zaspokajając potrzeby ubogich rodzin. Jeszcze w 1939 roku gospodynie wysiewały len w pobliżu domów, by następnie przetwarzać go i tkać na domowych krosnach materiał na koszule i inne elementy garderoby.