O zasadach filozofii monastycznej
Celem niniejszej monografii jest przybliżenie tego, co kryje się pod angielskim terminem re-enactment, a co w języku polskim można oddać jako „odzyskanie, podjęcie i odegranie”. Chodzi o ponowne uchwycenie dawnych sposobów pracy umysłowej, charakterystycznych dla kultury premonastycznej i monastycznej.
Rozważania prowadzą najpierw ku tradycji egzegetycznej Aleksandrii i Antiochii oraz ich doniosłemu sporowi o zasady interpretacji Pisma Świętego. Następnie ukazują rozwój cenobitycznego życia duchowego na Wschodzie, które - przekształcone na Zachodzie, zwłaszcza za sprawą Reguły św. Benedykta i całej kultury benedyktyńskiej - odegrało kluczową rolę w ukształtowaniu duchowo-kulturowej jedności Europy.
Jest to zatem książka o mnichach-filozofach oraz właściwym im stylu myślenia. Odpowiada mu pojęcie „filozofii monastycznej”, które można określić także terminem „monastyka”. Filozofia ta ma charakter chrystocentryczny, doktrynalny, pobożnościowy i mistyczny - będąc zarówno owocem wtajemniczenia, jak i drogą do jego pogłębiania.
Jest to filozofia mądrościowa, której celem nie jest jedynie poznanie teoretyczne, lecz całkowita przemiana człowieka według monastycznego wzorca życia, zakorzenionego w Chrystusie. Jej istotą pozostaje dążenie do zgłębiania i adoracji tajemnicy wcielonego Logosu.
Z tego względu myśl związana z monastycyzmem zachodnim głosiła twierdzenia dziś rzadko spotykane - że sam Chrystus jest filozofią (ipsa philosophia Christus), a prawdziwa filozofia jest Jego nauką (doctrina verae philosophiae, quae est Christus). W tym ujęciu zdobycie mądrości oznacza poznanie Chrystusa - a poznanie Chrystusa jest równoznaczne z osiągnięciem mądrości.