Anna Radziwiłłówna. Księżna Mazowiecka

Energiczna, charyzmatyczna i politycznie niezależna. Księżna Anna Mazowiecka – władczyni, która przez lata skutecznie broniła samodzielności swojego państwa.

Księżna Anna (1475–1522), córka Mikołaja Radziwiłłowicza herbu Trąby, kanclerza wielkiego litewskiego i wojewody wileńskiego, oraz żona Konrada III Rudego, należała do najwyrazistszych kobiet swojej epoki. Przez niemal piętnaście lat sprawowała rządy w Księstwie Mazowieckim jako regentka w imieniu małoletnich synów – Stanisława i Janusza III. Była władczynią energiczną, obdarzoną talentem politycznym i ambicją, która pozwalała jej skutecznie działać na arenie międzynarodowej.

O jej aspiracjach i sposobie sprawowania władzy wiele mówi używana przez nią tytulatura: „książę i opiekunka Mazowsza, Rusi etc.”. Nie była to jedynie formalność. Określenie wyraźnie nawiązywało do modelu samodzielnego, niezależnego władcy i podkreślało jej rzeczywistą pozycję polityczną. W sytuacji rosnącego zagrożenia utratą odrębności Mazowsza na rzecz Królestwa Polskiego Anna musiała prowadzić zdecydowaną politykę. Nic dziwnego, że współcześni określali ją mianem „wdowy o męskim sercu”.

Anna zapisała się również jako sprawna gospodyni i reformatorka. W okresie jej rządów Mazowsze przeżywało czas rozwoju i dobrobytu, a księżna wydała między innymi cztery statuty regulujące życie prawne i gospodarcze księstwa.

A jednak pamięć o Annie przez stulecia została zdominowana przez niechlubny obraz. W późniejszych przekazach pojawiały się oskarżenia przedstawiające ją jako kobietę rozpustną, demoralizującą własnych synów i rozrzutnie gospodarującą książęcym majątkiem. Czy taki obraz rzeczywiście odpowiada historycznej Annie? Książka Marty Piber-Zbieranowskiej podejmuje próbę ponownego przyjrzenia się tej niezwykłej władczyni i skonfrontowania utrwalonych wyobrażeń z historycznymi źródłami i realiami epoki.

dr Marta Piber-Zbieranowska - historyczka związana z Instytutem Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk – specjalizuje się w historii Mazowsza, geografii historycznej i dziejach osadnictwa, a także w badaniach nad kobietami sprawującymi władzę oraz polityczną rolą władczyń w średniowieczu i epoce wczesnonowożytnej. Współkieruje badaniami nad Księstwem Mazowieckim w okresie jego inkorporacji do Korony, a jej dorobek obejmuje kilkadziesiąt artykułów, biogramów i haseł słownikowych, w tym monografię poświęconą średniowiecznym dziejom Służewa.