Królestwo Polskie 1815-1916-1918. Szkice z ustroju państwa
Dwa Królestwa Polskie – czy łączyła je ciągłość?
W 1795 roku przestała istnieć Rzeczpospolita Obojga Narodów, a jej ziemie zostały podzielone między Rosję, Prusy i Austrię. W XIX wieku polska państwowość odrodziła się dwukrotnie – najpierw w 1807 roku jako Księstwo Warszawskie, utworzone z inicjatywy Napoleona Bonaparte, a następnie w 1815 roku jako Królestwo Polskie, ustanowione pod berłem cesarza Rosji Aleksandra I.
Królestwo Polskie miało stanowić odrębny organizm państwowy, związany z Imperium Rosyjskim przede wszystkim osobą wspólnego monarchy. Posiadało własne władze, administrację oraz armię. Po klęsce powstania listopadowego, a następnie styczniowego, jego odrębność była jednak stopniowo ograniczana, aż Królestwo przekształcono w podporządkowany Rosji Kraj Przywiślański.
Wybuch I wojny światowej ponownie rozbudził nadzieję na odbudowę państwa polskiego. Zarówno państwa centralne, jak i Rosja oraz pozostali uczestnicy konfliktu kierowali do Polaków odezwy i deklaracje dotyczące przyszłości ich kraju. 5 listopada 1916 roku cesarze Niemiec i Austro-Węgier ogłosili proklamację zapowiadającą utworzenie Królestwa Polskiego. Niezależnie od celów politycznych mocarstw okupacyjnych, akt ten stał się jednym z etapów odbudowy polskich struktur państwowych. Stopniowo zaczęły powstawać polskie władze i administracja, a Rada Regencyjna, początkowo pozostająca pod kontrolą okupantów, podejmowała kolejne działania zmierzające do uniezależnienia się od ich kurateli.
Monarchiczny projekt państwa nie przetrwał jednak politycznych przemian jesieni 1918 roku. W listopadzie Rada Regencyjna przekazała władzę Józefowi Piłsudskiemu, otwierając nowy rozdział w dziejach odrodzonej Polski.
Czy Królestwo Polskie utworzone w 1815 roku i Królestwo zapowiedziane aktem 5 listopada 1916 roku miały ze sobą coś wspólnego? Czy drugie z nich można uznać za kontynuację Królestwa Kongresowego, czy też stanowiło zupełnie nową konstrukcję polityczną?
Na te i inne pytania odpowiada Piotr Żywiecki, zestawiając oba projekty państwowe i analizując ich wzajemne relacje. Autor sięga przede wszystkim do źródeł oraz opracowań powstałych w epoce – zarówno polskich, jak i niemieckich oraz rosyjskich. Dzięki temu książka pozwala spojrzeć na proces odbudowy polskiej państwowości z perspektywy dokumentów i świadectw ludzi, którzy uczestniczyli w tych wydarzeniach.