Sprawa ukraińska – Tadeusz Gluziński o polskiej polityce wschodniej i konfliktach narodowościowych

Dzieje sprawy ukraińskiej jako problem walki o ziemię, wpływy polityczne i przyszłość Polski na Wschodzie – taką perspektywę przyjmuje Tadeusz Gluziński w swojej pracy poświęconej rozwojowi ruchu ukraińskiego i stosunkom polsko-ruskim. Autor prowadzi czytelnika od dziewiętnastowiecznej Galicji aż po konflikty narodowościowe II Rzeczypospolitej, analizując ich historyczne, polityczne i międzynarodowe uwarunkowania.

Szczególną uwagę poświęca wpływom Wiednia, Berlina i Petersburga na kształtowanie antagonizmu polsko-ruskiego, działalności Michała Hruszewskiego oraz rozwojowi koncepcji „Wielkiej Ukrainy”. Omawia również rolę historiografii, szkolnictwa i Cerkwi w budowaniu ukraińskiej świadomości narodowej i ruchu separatystycznego. Przywołując korespondencję polityczną, deklaracje partyjne i artykuły prasowe, przedstawia związki części ukraińskich działaczy z niemiecką Hakata oraz niemieckie plany politycznej ekspansji na Wschód.

W książce znalazły się także analizy narastających konfliktów politycznych, zabójstwa namiestnika Andrzeja Potockiego, obrony Lwowa i wojny polsko-ukraińskiej. Gluziński zwraca uwagę na rozbieżności między interesami Ukrainy naddnieprzańskiej i galicyjskiej, widoczne w dążeniach do państwowości oraz odmiennym stosunku do Polski i bolszewików.

Istotną częścią wywodu jest krytyczna ocena polskiej polityki wobec ludności ruskiej i ukraińskich organizacji politycznych. Autor rozlicza ówczesnych polskich polityków z podejmowanych ugód i ustępstw, podkreślając zarazem konieczność rozróżnienia interesów ludności ruskiej od celów ukraińskich ugrupowań politycznych. Odrzuca przymusowe wynaradawianie jako metodę rozwiązywania konfliktów, a własną propozycję polityczną opiera na wzmacnianiu polskiej obecności gospodarczej i kulturalnej oraz budowaniu zbliżenia poprzez wspólnotę interesów, tradycji i codziennego życia.

Książka stanowi świadectwo określonego nurtu polskiej myśli politycznej i spojrzenia na sprawę ukraińską. Zainteresuje czytelników badających historię Kresów, stosunki polsko-ukraińskie, politykę II Rzeczypospolitej oraz polskie koncepcje polityki wschodniej. To również materiał do poznania argumentacji i ocen formułowanych przez autora w realiach epoki.